با توجه به در پیشرو بودن ایام امتحانات دانشجویان و با عنایت به دغدغه‌های دانشجویان در ارتباط با مدیریت زمان، برنامه‌ریزی، حفظ آرامش و مقابله با استرس، روابط عمومی دانشگاه گیلان گفت‌وگویی با دکتر عذرا زبردست عضو هیئت علمی گروه روان‌شناسی و رئيس مرکز بهداشت، درمان و مشاوره دانشجويی دانشگاه انجام داده است که توجه شما خوانندگان را به آن جلب می‌کنیم.
🔷 آمادگی‌های روان‌شناختی و مهارت های لازم برای ایام امتحانات با توجه به شرایط روز کدامند؟
به شکل کلی چند مهارت عمده و البته پرکاربرد برای مقوله تحصیل و به طور ویژه برای ایام امتحانات لازم و ضروری است که شامل مدیریت زمان، برنامه‌ریزی، واکاوی و حل موانع تحصیلی همچون کمالگرایی و در مقابل اهمالکاری، اصلاح سبک زندگی و تاب‌آوری می شود. تأکید بنده بر این است که برای موفقیت، تنها برنامه‌ریزی و اقدام کافی نیست؛ اگر قبلش به بررسی موانع و رفع موانع احتمالی در پایبندی به برنامه تحصیلی توجه نکرده باشیم. همانطور که می دانیم برنامه تحصیلی مختص تنها ایام امتحانات نیست، بلکه اصطلاح صحیح آن برنامه تحصیلی مختص ایام امتحات هست؛ یعنی راهکارهای ویژه ای که در ایام امتحانات کاربرد دارند.
🔷 راهکارهای ویژه تحصیلی در ایام امتحانات کدامند؟
چندین راهکار براساس مسائل و شرایط خاص امتحانات وجود دارد که به موارد مهم تر اشاره می کنم: از عمده شکایت‌هایی که دانشجویان معمولاً در روزها و شب‌های امتحان به آن اشاره دارند، عدم تمرکز است. به این معنی که در زمان مطالعه افکاری به سراغ شان می‌آید که در روزهای غیر امتحانی برای شان چندان مهم و مورد توجه نبوده. اگر نخواهم خیلی تخصصی علت این مساله را از نظر روان‌شناختی باز کنم و به یک توضیح کلی بسنده کنم باید بگویم که در برخی افراد سازمان روانی و ساز و کارهای روان‌شناختی در مقابله با استرس‌های ضمنی، از این شیوه استفاده می‌کند و در خصوص راه حل باید عرض کنم که گام اول آن پذیرش است؛ یعنی خودسرزنشی و مجادله فکری نکنند که "چرا من در زمان مطالعه باید به این افکار فکر کنم"؛ در مقابل با آرامش و پذیرش به خودش بگوید که" برخی افراد در دنیا مانند من هستند، هر مساله ای دارای راه حلی است، من با استفاده از راهکار می توانم افکارم را کنترل کنم. آمدن افکار دست من نیست اما مدیریت و دامن نزدن به آنها دست من است"... سپس با استفاده از یک برگ کاغذ که در آن دو ستون کشیده شده است با سرستون عنوان و سرستون زمان، موضوعی که به آن فکر می کند را در زیر سرستون عنوان و وقت و زمانی را که به آن موضوع می خواهد بیاندیشد را در ستون زمان بنویسید. بهتر است آن زمان، زمان استراحت بین مطالعه ها باشد. به این راهکار به اصطلاح، time/title sheet می گویند. در عمل بار روانی و فشار افکار در یک برگه کاغذ با مدیریت زمان انتقال داده می شود که اگر لازم شد در آن زمان مقتضی به موضوع فکر کنند و اگر در آن زمان موضوع از جذابیت فکر کردن افتاد که دیگر نیازی به فکر کردن نیست. این راهکارِ به نظر ساده، بسیار اثربخش است. به مرور زمان فرد ماهر می شود که در اولین لحظاتی که ذهنش از درس و مطالعه منحرف شد آن را مدیریت کند.
اشکال عمده دیگر، برنامه ریزی غیرواقع‌بینانه و اصطلاحا خوش‌بینی غیرواقعی نسبت به زمان است. یعنی مدت زمان موجود برای مطالعه را بیش برآورد می کنند؛ درحالیکه بسیاری از رفتارها و برنامه های دیگری هم در این زمان اتفاق می افتد که زمان‌بر است و از مدت زمان موجود می کاهد. درواقع باید برش زمانی مفید و واقع بینانه را برای مطالعه لحاظ کرد. یادمان نرود که هر 40 تا 45 دقیقه مطالعه نیاز به 15 دقیقه استراحت و پرداختن به امری غیر از مطالعه دارد. این امر سبب می‌شود تا اطلاعات در حافظه تحکیم شوند. ضروری است که در ایام امتحانات ساعت خواب کافی وجود داشته باشد زیرا در خصوص تحکیم حافظه، یکی از بسترهای مهم، خواب کافی و به موقع است. چرخه‌ی تعجب‌آوری که دانشجویان عزیز به آن اشاره می‌کنند میل بیشتر به خوابیدن در ایام امتحانات در مقایسه با ایام عادی سال است. این پدیده طبیعی است که یادگیری مطالب جدید جهت تحکیم، خواب را فراخوانی می‌کند و اگر یادگیری مطالب جدید با حجم زیاد را به شب امتحان موکول کنیم طبیعی است که میل به خوابیدن در ما افزایش می یابد.
🔷 با توجه به شرایط مجازی شدن امتحانات دانشجویان چه راهکاری توصیه می کنید؟
دانشجویان از نظر بهره هوشی از متوسطِ بهره هوشی یک جامعه بالاتر هستند و از سوی دیگر در تعریف هوش، از تعاریف پرتوافق بین روانشناسان و دیدگاه های عمده روان‌شناسی، باید به این تعریف اشاره کنیم که هوش یعنی قدرت سازش‌یافتگی. یعنی افرادِ باهوش افراد سازگار هستند و خود را با شرایط تطبیق می‌دهند. البته باید به تجربه تحصیل و آزمون مجازی در ایام کرونا هم اشاره کنیم که دانشجویان عزیز ما قبلا چنین شرایطی را تجربه کردند و با این مساله بیگانه نیستند. اما به طور کلی باید چند نکته را در نظر داشته باشیم که اول از همه این است که این شرایط حادث شده و بهتر است شرایط را بپذیریم تا سریعا وارد فاز یا مرحله حل مساله شویم، در گام دوم باید شرایط را مهیا کنیم و آمادگی محیطی و فردی را بیازماییم. یعنی شبکه اینترنی، نحوه و مکان امتحان در منزل یا کتابخانه عمومی شهر، و ابزار لازم شامل تبلت، شارژرها، ماشین حساب و ... را از قبل فراهم و اصطلاحاً تست کنیم تا در زمان امتحان دچار چالش نشویم. راهنماهای آزمون و سوالات را با دقت و آرامش مطالعه کنیم. اصل مهمی که وجود دارد این است که آگاهی می‌تواند به کارآمدی منجر شود. پس بدانیم از قبل که در کدام بخش از سایت باید وارد شویم و از این دست موارد که کارآمدی و صرفه زمانی در امتحان را برای ما نتیجه خواهد داد.
🔷 در پایان اگر نکته ای مدنظرتان است، بفرمایید.
نکاتی که عنوان شد، نکات کلی است که برای همه افراد قابل استفاده است. اما اگر دانشجوی عزیزی موانعی دارد یا به مهارت خاصی نیاز دارد مثل نیاز به آموختن مهارت برنامه ریزی درسی، یادگیری راهبردهای تقویت حافظه، مدیرت زمان، غلبه بر اهمالکاری تحصیلی و یا کمالگرایی و ارتقا تمرکز و ... نیاز به دریافت مشاوره فردی و تخصصی دارد. مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه در همه ایام تحصیل و به طور ویژه در ایام امتحانات به صورت خاص یعنی در قالب طرح صدای مشاور (مشاوره تلفنی) که به طور وسیع هم اطلاع‌رسانی شده، به دانشجویان عزیز خدمت‌رسانی می‌کند و یادگیری میانبرهای ساده و آسان کمک شایانی به بهره‌وری تحصیلی و کارآمدی تحصیلی این عزیزان می‌کند. امید که این ایام به سربلندی دانشجویان عزیز و ایران عزیز ختم شود.
