در جهان امروز، قدرت علمی دانشگاه‌ها تنها با دستاوردهای آموزشی و پژوهشی آن‌ها سنجیده نمی‌شود؛ بلکه توانایی برقراری پیوندهای علمی فرامرزی، مشارکت در تولید دانش جهانی و ایفای نقش در دیپلماسی علمی نیز از مؤلفه‌های تعیین‌کننده جایگاه آن‌هاست. دانشگاه گیلان با برخورداری از ظرفیت‌هایی همچون عضویت در شبکه‌های دانشگاهی منطقه، میزبانی دبیرخانه دائمی اعضای ایرانی اتحادیه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی دولتی حاشیه دریای کاسپین و فعالیت مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان، فرصت‌های متعددی برای گسترش این تعاملات در اختیار دارد. در همین راستا، روابط عمومی دانشگاه گیلان در گفتگو با دکتر جواد صیاد امین، مدیر همکاری‌های علمی و بین‌المللی، ضمن واکاوی اولویت‌های جاری دانشگاه در مسیر بین‌المللی‌سازی، به بررسی چالش‌ها و فرصت‌های پیش روی این نهاد علمی در راه رسیدن به جایگاهی شاخص در شبکه‌های پژوهشی و آموزشی جهان پرداخته است که توجه شما خوانندگان را به آن جلب می‌نمائیم.
💠مهم‌ترین اولویت‌ها و رویکردهای شما برای توسعه همکاری‌های علمی بین‌المللی دانشگاه در دوره جدید چیست؟
مهم‌ترین اولویت‌های مدیریت همکاری‌های علمی بین‌المللی دانشگاه، بر تشکیل «شورای راهبردی همکاری‌های علمی و بین‌المللی» و تدوین سازوکارهای اجرایی و تصمیم‌گیری در قالب یک نظام‌نامه جامع متمرکز است. ایجاد این ساختار، ضمن کاهش بوروکراسی اداری، به هماهنگی بیشتر میان واحدهای مختلف دانشگاه، تسریع فرآیندها و افزایش اثربخشی فعالیت‌های بین‌المللی کمک شایانی خواهد کرد و زمینه را برای توسعه هدفمند همکاری‌های علمی در سطوح منطقه‌ای و جهانی فراهم می‌آورد.
💠دانشگاه گیلان در سال‌های اخیر چه جایگاهی در شبکه همکاری‌های علمی منطقه‌ای و جهانی داشته و چه برنامه‌ای برای ارتقای این جایگاه وجود دارد؟
دانشگاه گیلان، به عنوان یکی از اعضای مؤسس اتحادیه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی دولتی حاشیه دریای کاسپین، افتخار میزبانی دبیرخانه دائمی اعضای ایرانی این اتحادیه را بر عهده دارد و تاکنون دو دوره نیز میزبان اجلاس عمومی و ریاست دوره‌ای این اتحادیه بوده است. علاوه بر این، دانشگاه گیلان یکی از پنج دانشگاه ایرانی عضو شبکه دانشگاه‌های جاده ابریشم (Silk-Road University Network) است و همکاری‌های علمی خود را در چارچوب این شبکه بسط می‌دهد.
حضور فعال دانشگاه در رویدادهای بین‌المللی، از جمله کسب دو مدال نقره و برنز در یونیورسیاد ورزشی اتحادیه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی دولتی حاشیه دریای کاسپین، گواهی بر ظرفیت‌ها و نقش مؤثر دانشگاه در تعاملات علمی، فرهنگی و ورزشی منطقه‌ای است.
در دوره پیش‌رو، برنامه مدیریت همکاری‌های علمی بین‌المللی بر حفظ و تقویت دستاوردها و ظرفیت‌های موجود، توسعه همکاری‌های راهبردی با دانشگاه‌های معتبر جهان، افزایش اجرای پروژه‌های مشترک آموزشی و پژوهشی، گسترش تبادل استاد و دانشجو، جذب دانشجویان بین‌المللی و در نهایت، ارتقای جایگاه دانشگاه گیلان در شبکه‌های علمی منطقه‌ای و جهانی متمرکز خواهد بود.
💠وضعیت جذب دانشجویان بین‌المللی در دانشگاه گیلان چگونه است و چه اقداماتی برای افزایش تنوع ملیتی و کیفیت این جذب در نظر دارید؟
با وجود ظرفیت‌های بالقوه دانشگاه، جذب دانشجویان بین‌المللی هنوز با توانمندی‌های واقعی فاصله دارد. راهبرد اصلی در این زمینه، حفظ و تقویت روندهای موجود و هم‌زمان، تمرکز بر کشورهای همسایه به عنوان بازارهای هدف است. همچنین، توسعه همکاری با مؤسسات دارای مجوز جذب دانشجویان بین‌المللی، معرفی هدفمند ظرفیت‌های آموزشی، پژوهشی و زیرساختی دانشگاه از طریق شبکه‌های ارتباطی و رسانه‌های نوین و گسترش تعاملات علمی با دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی خارجی، در دستور کار قرار دارد.
در همین راستا، با هماهنگی سازمان امور دانشجویان، همکاری با مؤسسات دارای مجوز آغاز شده و در چارچوب سیاست‌ها و اهداف نظام آموزش عالی کشور، توسعه کمی و کیفی جذب دانشجویان بین‌المللی با رویکردی هدفمند و پایدار دنبال خواهد شد.
💠همکاری‌های مشترک پژوهشی، دوره‌های مشترک (Joint/Double Degree) و پروژه‌های بین‌المللی چه سهمی در برنامه‌های آینده شما دارند؟
توسعه دوره‌های مشترک آموزشی و پژوهشی، به ویژه برنامه‌های Joint Degree و Dual Degree، یکی از محورهای اصلی برنامه‌های مدیریت همکاری‌های علمی بین‌المللی را تشکیل می‌دهد. تجربه موفق اجرای دوره دکترای مشترک با دانشگاه ENSAM فرانسه، زمینه مناسبی برای گسترش این الگو فراهم کرده است. بر همین اساس، حفظ و توسعه همکاری‌های موجود و رایزنی با دانشگاه‌های منتخب اروپا، آسیای مرکزی و شرق آسیا به منظور راه‌اندازی دوره‌های مشترک جدید، در دستور کار قرار دارد.
همچنین، افزایش مشارکت دانشگاه گیلان در پروژه‌های بین‌المللی، به ویژه در چارچوب ابتکار «کمربند و راه» (Belt and Road Initiative – BRI) چین، از دیگر اولویت‌های این مدیریت است. در این راستا، با کمک رایزن علمی جمهوری اسلامی ایران در چین، مذاکرات و نشست‌هایی با دانشگاه‌های چینی آغاز شده است تا علاوه بر گسترش همکاری‌های پژوهشی و فناورانه، از ظرفیت این تعاملات برای بازطراحی مراکز رشد و نوآوری دانشگاه، توسعه فعالیت‌های فناورانه و اجرای پروژه‌های مشترک بین‌المللی بهره‌برداری شود.
همکاری با دانشگاه‌های عراق، اقلیم کردستان عراق، ارمنستان و ترکیه نیز از دیگر برنامه‌های در دست اقدام است. این همکاری‌ها با هدف توسعه دوره‌های مشترک آموزشی و پژوهشی، اجرای پروژه‌های بین‌المللی، گسترش تبادل استاد و دانشجو و تقویت تعاملات علمی و فناورانه با دانشگاه‌های معتبر منطقه دنبال خواهد شد.
💠چه چالش‌هایی در مسیر بین‌المللی‌سازی دانشگاه وجود دارد؟ از مسائل اداری تا محدودیت‌های ارتباطی و تحریمی و راهکارهای شما برای عبور از این چالش‌ها چیست؟
بین‌المللی‌سازی دانشگاه‌ها امروزه با چالش‌هایی نظیر محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها، پیچیدگی‌های اداری و شرایط منطقه‌ای و جنگی مواجه است که توسعه همکاری‌های علمی را با دشواری‌هایی همراه کرده است. با این وجود، مؤثرترین راهکار برای کاهش آثار این محدودیت‌ها، بهره‌گیری هوشمندانه از ظرفیت دیپلماسی علمی و توسعه تعاملات دانشگاهی با مراکز علمی معتبر جهان است.
یکی از مهم‌ترین ظرفیت‌های دانشگاه گیلان در این حوزه، مرکز آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان (آزفا) و توانمندی علمی اعضای هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی است. توسعه دوره‌های آموزش زبان فارسی برای دانشجویان، استادان و علاقه‌مندان غیرایرانی، به ویژه مدرسان زبان فارسی در سایر کشورها، گسترش آموزش‌های مجازی و بهره‌گیری از فناوری‌های نوین آموزشی، می‌تواند ضمن تقویت تعاملات علمی و فرهنگی، زمینه ایجاد ارتباطات پایدار با دانشگاه‌ها و مراکز علمی جهان را فراهم سازد. مدیریت همکاری‌های علمی بین‌المللی، توسعه این ظرفیت را یکی از محورهای اصلی دیپلماسی علمی دانشگاه دانسته و آن را از مؤثرترین ابزارهای ارتقای جایگاه بین‌المللی دانشگاه گیلان و گسترش همکاری‌های علمی و فرهنگی با سایر کشورها در شرایط کنونی می‌داند.
از سوی دیگر، استقرار دبیرخانه دائمی اعضای ایرانی اتحادیه دانشگاه‌ها و مراکز تحقیقاتی دولتی حاشیه دریای کاسپین در دانشگاه گیلان، یک ظرفیت راهبردی و کم‌نظیر برای توسعه همکاری‌های علمی منطقه‌ای به شمار می‌آید. بهره‌گیری هدفمند از این ظرفیت، امکان گسترش تعاملات علمی چندجانبه با دانشگاه‌های کشورهای حاشیه دریای کاسپین را فراهم می‌سازد و می‌تواند بخشی از محدودیت‌های ناشی از تحریم‌ها و شرایط منطقه‌ای را کاهش دهد. مدیریت همکاری‌های علمی بین‌المللی بر آن است با فعال‌سازی هرچه بیشتر ظرفیت‌های این دبیرخانه، مسیر بین‌المللی‌سازی دانشگاه گیلان را با اتکا بر همکاری‌های منطقه‌ای و شبکه‌های علمی معتبر، با قدرت و پایداری بیشتری دنبال کند.
💠نقش دانشگاه گیلان در دیپلماسی علمی کشور را چگونه می‌بینید و چه برنامه‌هایی برای تبدیل دانشگاه به یک بازیگر فعال در تعاملات علمی منطقه‌ای و جهانی دارید؟
برای ایفای نقش مؤثر در دیپلماسی علمی کشور، دانشگاه گیلان بر سه ظرفیت راهبردی کلیدی تکیه دارد: نخست، توسعه آموزش زبان فارسی به غیرفارسی‌زبانان از طریق مرکز آموزش زبان فارسی (آزفا)؛ دوم، ایجاد و توسعه مراکز آزفا در دانشگاه‌های کشورهای همسایه و منطقه؛ و سوم، بهره‌گیری از زبان روسی به عنوان زبان دوم آموزشی در کنار زبان‌های عربی و انگلیسی. این سه محور می‌تواند جایگاه دانشگاه گیلان را به عنوان یکی از بازیگران فعال دیپلماسی علمی در سطح منطقه و کشور تقویت کند.
مرکز آزفای دانشگاه گیلان، به عنوان یکی از باسابقه‌ترین مراکز آموزش زبان فارسی در کشور، با همکاری اعضای هیئت علمی گروه زبان و ادبیات فارسی، توانایی برگزاری دوره‌های آموزش زبان فارسی به صورت برخط (آنلاین) برای استادان، مدرسان و علاقه‌مندان غیرایرانی را دارد. همچنین، ایجاد مراکز آزفا در دانشگاه‌های کشورهای همسایه، به ویژه دانشگاه‌هایی که مدیران یا اعضای هیئت علمی آن‌ها از فارغ‌التحصیلان دانشگاه گیلان هستند، با پشتیبانی رایزنان علمی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، می‌تواند زمینه توسعه همکاری‌های علمی، گسترش آموزش زبان فارسی و جذب دانشجویان بین‌المللی را فراهم سازد.
از سوی دیگر، گروه زبان و ادبیات روسی و دفتر «روسکی میر» از ظرفیت‌های منحصربه‌فرد دانشگاه گیلان محسوب می‌شوند. برنامه‌ریزی‌های اولیه برای اخذ مجوز استفاده از زبان روسی به عنوان زبان دوم آموزشی انجام شده است تا در کنار زبان‌های عربی و انگلیسی، امکان جذب گسترده‌تر دانشجویان از کشورهای روسی‌زبان، به ویژه آسیای میانه و قفقاز، فراهم شود. بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها، ضمن گسترش همکاری‌های علمی و پژوهشی، جایگاه دانشگاه گیلان را در دیپلماسی علمی و تعاملات دانشگاهی منطقه‌ای و بین‌المللی بیش از پیش ارتقا خواهد داد.
بر این باوریم که بهره‌گیری هدفمند از این ظرفیت‌ها، در کنار توسعه همکاری با دانشگاه‌های معتبر منطقه و جهان، اجرای دوره‌های مشترک آموزشی و پژوهشی و گسترش دیپلماسی علمی، می‌تواند دانشگاه گیلان را به یکی از بازیگران فعال و اثرگذار در تعاملات علمی منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل کند و جایگاه این دانشگاه را در عرصه آموزش عالی جهان ارتقا بخشد.
💠سخن پایانی:
در پایان، لازم می‌دانم از حمایت‌های ارزشمند و نگاه راهبردی تیم مدیریتی دانشگاه، اعضای هیئت علمی و کارمندان دانشگاه، در راستای اجرایی شدن برنامه‌های این مجموعه تقدیر کنم.
امید است با اتکا به این همدلی، بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و اجرایی دانشگاه و اجرای برنامه‌های هدفمند مدیریت همکاری‌های علمی بین‌المللی، بتوانیم گام‌های مؤثرتری در مسیر ارتقای جایگاه بین‌المللی دانشگاه گیلان، توسعه تعاملات علمی با دانشگاه‌های معتبر جهان، افزایش حضور در شبکه‌های علمی بین‌المللی و معرفی هرچه شایسته‌تر ظرفیت‌های علمی، آموزشی، پژوهشی و فناورانه دانشگاه در عرصه‌های منطقه‌ای و جهانی برداریم.
